Վանի թագավորությունը

   Հայկական լեռնաշխարհի տարածքում Ք. Ա. 830-ական թվականներին նկատելի նե մի քանի հիմնական կենտրոններ, որոնց շուրջ համախմբված են համադաշնություններ կազմած մանր պետական կազմավորումները։ Երրորդ խոշոր համադաշնությունը կազմել էր հարավում՝ Վանա լճի ավազանում գտնվող Նաիրի թագավորության շուրջը, որի հիմքի վրա էլ բարձրացավ Վանի համահայկական հզոր պետությունը։ Ք. Ա. IX դարի 80-70-ական թվականներից որպես մեկ միասնական թագավորություն ներկայացող Նաիրին Ք. Ա. մոտ 830-ական թթ. Ունեցավ նոր և մեծ մայրաքաղաք՝ Տուշպան։ Այն հիմնադրել է Սարդուրի Ա-ն։ Սարդուրի Ա-ի օրոք Վանա թագավորության սահմանները գտնվում էին ոչ միայն Վանա լճի ավազանում, այլև Հայկական Տավրոսից հարավ՝ Տիգրիսի վերին հովտում։

   Ք. Ա. մոտ 825-810 թ. Տուշպա-Վանի տիրակալ է դառնում Սարդուրի Ա-ի որդի Իշպուինին։ Իշպուինիի օրոք սկսվեցին և Մենուայի օրոք շարունակվեցին ռազմական ոլորտի բարեփոխումները։ Նախկին դաշնային աշխարհազորը փոխարինվեց արհեստավարժ կանոնավոր բանակով, որը բաժանված էր ըստ զորատեսակների։ Դրանց շնորհիվ Իշպուինին արձանագրեց առաջին խոշոր հաջողությունները Ք. Ա. 820-ական թ. Վերջին՝ ՈՒրմիո լճի ավազանի հարավում ընդլայնելով թագավորությունը և ներառելով Արդինի-Մուսասիր երկիրը։

հավատի կարևորությունը

ներկայացրու խնդրեմ հավատի մասին քո պատկերացումները

   Մարդիկ չեն կարողանա երջանիկ ապրել առանց հավատքի։ Ամեն մի մարդն ուզում է հավատալ, որ նա դեռ կհանդիպի իր ողորմած հարազատին և իր երեխան երջան է ապրելու։ Եթե հավատացյալը մի պահ չհավատա ապա նա կկորցնի իր հույսերը, իր ուժը, իր մարդն լինելը։ Մենք հավատը ցույց ենք տալիս տարբեր ձևերով՝ եկեղեցի այցելելով և այնտեղ մոմ վառելով և աղոթելով, ամեն մի դժբախտ պահին խաչվելով, մեր հարգանքը ցույց տալով աստվածին։ Մարդը չի կարող ապրել առանց հավատի, իսկ աստվածը ամենահայտնի և ամենաուժեղ հավատն է։

շտեմարանի վարժություններ

1.

2) խռչակ, պարույկ, թուխպ, ճամփորդ

2.

2) շոյանք, մոմլաթ, հարված, կանթեղ

3.

Ունելի, կիսադեմ, արդուզարդ, շարական, գլխագին

2) հինգը

4.

1) տոհմածառ, հենասյուն, պատվիրակ, պտուտակ

5.

1) տանուտեր, պատկեր, հավաք, միտք

7.

4) գիշերներ, պատճեններ, բեռներ, վարչատուններ

8.

Զորք, տնօրհնեք, կարծիք, տարիք, միտք

2) հինգը

9.

3) վագր, համերգաշար, թռչնաբույն, մեծատուն

10.

2) մենապար, մեկնակետ, գիսաստղ, ճամփեզր

Հայոց ծագում

Օգտվելով տարբեր աղբյուրներից՝ հիմնավորե՛ք հայերի ծագման տեղաբնիկության տեսությունը․

   Ժողովուրդների ու լեզուների առաջացման հարցը միշտ էլ հետաքրքրել է մարդկությանը։ Տարբեր ազգեր առասպելներով փորձել են յուրովի մեկնաբանել այդ հարցը, որի նկատմամբ հետաքրքրությունը խիստ մեծացավ XVIII-XIX դարերում։ Գիտնականները պատմական ընտանիքները կոչեցին «մայր ժողովուրդներ», իսկ իրենց զբաղեցրած տարածքները՝ «նախահայրենիքներ»։ Հայերն ունեն հնդեվրոպական ծագում։ Հնդեվրոպական հախահայրենիքն ընդգրկում էր Հայկական լեռնաշխարհը։ Հնդեվրոպական լեզվաընտանիքը իր հերդին ամենամեծ լեզվաընտանիքն է։ Հնդեվրոպական մայր լեզվից են առաջացել ռոմանական, հնդկական, իրանական և այլ լեզվաճյուղեր։ Դրանք իրենց հերթին տրոհվել են ավելի փոքր լեզվաճյուղերի ու լեզուների։ Ի դեպ, այսօր կենդանի հնդեվրոպական լեզուների միայն հունարենր, հայերենն ու ալբաներենն են, որ ի սկզանե եղել և այսօր էլ մնում են, որպե առանձին լեզվաճյուղեր։ Հայերը միակ ժողովուրդն են, որի ծագումն ու կազմավորումը տեղի են ունեցել Հայկական լեռնաշխարհում՝ հնդեվրոպական նախահայրենիքի տարածքում։

   Հայերի ծագման մասին պատմական և առասպելական տեղեկություններ պահպանվել են՝ հայ մատենագրության էջերում, հունական, եբրայական (հրեական), վրացական, արաբական և պսկական գրավոր հուշարձաններում։ Հայոց ծագումնաբանության մասին բնիկ հայկական ավանդազրույցը մեզ է հասել Մովսես խորենացու շնորհիվ։ Ավանդազրույցի միջնադարի հայ մատենագիրների երկերում, որոնք XVIII դարում ի մի բերվեցին հայ նոր պատմագրության հայր Միքայել Չամչյանի «Հայոց պատմության» էջերում։

   Ավանդազրույցում որոշակիորեն կարելի է առանձնացնել ժամանակագրական երկու շերտ։ Առաջին՝ հնագույն շերտը ստեղծվել է նախաքրիստոնեական ժամանակներում։ Ավանդազրույցի համաձայն՝ հայերը սերվել եմ դյուցազուն Հայկ նահապետից։ Ահա թե ինչպես է ներկայացվում հայոց նախնու ծագումը Մովսես Խորենացու մատյանի սկզբում. «Աստվածներից առաջիններն ահեղ էին ու երևելի։ Սրանցից առաջ եկավ հսկաների սերունդը։ Սրանցից մեկն էր Հայկը»։ Ըստ առաջին տարբերակի Հայկը Հայա անունով աստծու որդին է։ Իսկ Հայա աստծո պաշտամունքը կապվում էր Հայկական լեռնաշխորհի՝ Եփրատ և Տիգրիս գետերի ակունքների հետ։ Երկրորդ ավանդազրույցում նշվում է, որ Հայկը Թորգոմի որդին է։ Իսկ Թորգոմը իր հերթին Նոյի Հաբեթ որդու որդին է։ Իսկ Արամի արդև արտասամանում մեզ սկսեցին կոչել Արմենիա։ Հունական ազգազրույցում նշվում է մեր առաջությունը Արմենոսից, որը եկավ Հայաստան և չվերադարձավ։

շարադրություն

Մայրություն և մանկավարժություն

   Ես երրորդ դասսարանում գալիս էի տուն։ Երրորդ դասարանը ո՞րն է, մեր մոտ երկրորդ դասարանում առաջին դասարանի ուսումնական պլանն է, երրորդում երկրորդի, առաջինում ոչ-մի, չորրորդում չորրորդի։ Ստացվում է այնպես, որ մենք չունենք առաջին դասարան, որպես սովորելու միջավայր, իսկ երրորդը որպես ուսման պլաններ և դասագրքեր։

   Վերադառնանք բուն իրականությանը։ Ես գալիս էի տուն և անում էի դասերս։ Մայրիկս պետք է գա ժամը յոթին։ Ես իմ սովորությամբ կարող է ինչ-որ բան չարեցի, էական չեր։ Իմ ուսուցումը ունի տարօրինակ բնույթներ, որոնցից մեկը իմ դպրոցն էր։ Այս դպրոցը ավելի շատ նման է գժանոցի, բայց այդպես միշտ չեր, այդպես էր վեցերրորդ դասարանի երկրորդ կիսամյակից։ Մեզ տեղափոխել էին մայր դպրոց չունենալով մեզ համար տեղ, այսինքն ուսուցիչները դասարաններ չունեն։ Մայրիկս ինձ միշտ դասերով օգնում էր ի տարբերություն հայրիկիս։ Բայց ես հոգնել եմ իմ դպրոցից, ես կյանքում ընտրության հնարավորություն չունեի։ Իմ խորին հաճույքով ես այս դպրոցը կավարտեմ ժպիտով։ Ժպիտով որովհետև ես հոգնել եմ այս գժանոցից, հոգնել եմ նրանից, որ աշակերտները հազարավոր են իսկ հնարավորությունները հերիքում են տաս անգամ քիչ երեխաների համար։ Մինչև այս ուսումնական տարին աշակերտների քանակը այդպեսզի ահռելի չէր։ Մեղավոր եմ ես համարում՝ անտանելի իբր թիթիզ ծնողներին, որոնք նպատակ էին դրել տալ իրենց երեխեքին այս դպրոց մենակ այն պատճառով, որ այստեղ սովորում է մեր վարչապետի երեխաներից մեկը։ Դա անտանելի է, ուղղակի գժանոցից մեր դպրոցը այս ուսումնական տարին դառավ սուպեր գժանանոց։

Համակարգչային խաղերի թարգմանություն հատվածներով

   Ես կանգնած էի ամպրոպի մոտ։ Ես հասկանում էի, որ եթե ես չսպանեմ նրան նա կսպանի իմ ցեղը։ Եվ ես հանեցի պապուս տոզը և գնացի նրան սպանելու, բայց ես չգիտեյ որտեղ էր նա։ Ես փնտրեցի նրան և սպանեցի, բայց երբ ես դիակի երեսին նայեցի ես հասկացա, որ դա սուտ մարդուկ է։

   Գրով ստրիտ տունս։ Ամեն դեպքում տենց էր, քանի ես ամենինչ չկորցրեցի։

   Սվիտ, Սմոկ ո՞րտեղ էք տղերք։

(հեռախոսի զանգ)

—   Կառլ, շուտ արի Սևիլ, դրանց տղերքը ինձ, և իմ ընկերուհուն գերի են վերցրել, և ուզում են մեզ սպանել։

—   Հենց հիմա գալիս եմ։

   Բոլորը ինձ թմրանյութի խաթեր դավաճանում էին։ Իմ հարազատներից մնացին՝ Կենդլ քուրը, Սվիտ եղբայրը և Կենդլի Ցեզր ընկերը։ Բայց Սվիտը կորել է և ես պարտավոր եմ իրան փնտրել։

—   Տորենո, բայց ո՞նց ես քեզ սպանել էի։

—   Կառլ դու ինձ դրել էիր քո թմրամոլ ընկեր-թշնամիներից մեկի տեղը, բայց դա չի ճշմարտությունը։ Ճշմարտություն այն է, որ ես ԱՄՆ-ԱԱԾ-ից եմ, իսկ քո եղբայրը բանտում է և եթե դու իմ վրա աշխատես ես նրան կազատեմ։

—   Ի՞նչ պետք է անեմ։

—   Սկզբի համար քրոչդ ընկեր Ցեզարի հետ պետք է նարկոբառոնների բեռնատարը գողանաս և մեր ավտոտնակում թողնես։ Ցեզարին չի կարելի պատմել այդ ամենինչի մասին։ Ասա, որ ուղղակի սովորական թալան է։

—   Կառլ ինչքան փող ունես։

—   Շատ քիչ, ՔՐԱՇ-ը ինձ թալանել է և թողել ինձ երկու կոպեկ։

—   Հեսա քեզ գարեջրի համար։ (տալիս է երկու հարյուր դոլար)

—   Տոմմի ջան, ախպեր զագառդ ո՞նց է։

—   Բայց ես զագառ չունեմ։

—   Նույն ձևի, ոնց իմ փողերը։

—   Պարզ է, մենք Կենի հետ դրանով զբաղվում ենք, հանգիստ եղիր փողերիդ համար Սոնի։

—   Քո պատճառով պլաններս մտան մեծ հետույք։

—   Իսկ դու ինչ էիր ուզում, նա սպանել էր իմ եղբորը, թե դու մտոծում ես, որ ես կարող եմ դա այդպես հեշտ մարսել։

խաղերի հատվածները հայերեն

   Այս երեկո ես գնացել էի գաստրոնոմ, լեյտենանտ Ստեցենկոն կրակում էր օդին, իսկ երբ ես մոտեցա նա ինքնասպան եղավ։ Երկու վարկյանից գաստրոնոմի սենյակների մեկից դուրս եկավ կոնտրոլյոր և հարձակվեց իմ վրա, բայց ես իրեն սպանեցի։ Ես միացա գնդապետ Կովալսկիին և ասացի․

—     Ստեցենկոն մահացել, ցնդել էր, կրակում էր, իր կողքը հայտնվեց և ոչնչացվեց կոնտրոլյոր։

—     Վայ-վայ այս խեղճնել, լավ է գոնե սպանեցիր, հաստատ կոնտրոլյորի պատճառով էր այս ամենը։

   Ես եկա Կովալսկիյի մոտ և նա ինձ ասեց։

—     Մայոր մենք հետույքի մեջ ենք, տղաների մահանալուց հետո սա օպերացյա չի, աբսուրդ, էվակուացիա չի սպասվում, իսկ սենց կորուստներով զինվորների մեջ շուտով ոչմեկին էվակուացիայել չի լինի։ Ես ուղարկել եմ տղեքին մանկապարտեզի մոտ, բայց նրանց հետ կապը մանկական այգում կորավ։ Խնդրում եմ ճարիր տղերքին, կամ էլ գոնե այն ինչ նրանցից մնաց։

   Ես Սիդորովիչի խնդրանքով վերադառնում էի այն գետի մոտ, որտեղ տեսել եմ Լուկին և Բիզոնին, բայց երբ ես այնտեղ եկա նրանք արդեն մահացած էին։ Ես ճարեցի տարորինակ մի բան պայուսակում, որը գտնվում է տրակտորի կողքը։ Ես եկա Սիդորովիչի մոտ և պատմեցի նրան ամեն ինչ․

—     Դե ճարեցի՞ր։

—     Մենակ նրանց դիակները։

—     Ո՞նց։

—     Նրանք մահացել էին գետի մոտ։

—     Գոնե մի բան ճարեցի՞ր։

—     Ճիշտ ասաց այսպիսի տարօրինակ բան։

—     Սա կսենոմորֆիյ է։

—     Ի՞նչ է։

—     Կսենոմորֆիյ, դրանք զոնայի կենտրոնում շատ են։

—     Դու գիտես զոնայի կենտրոնի ճանապարհ՞ը։

—     Ես չե, իմ մարդիկ։